آموزش هيدروپنيك

کشت بدون خاک گلهاي آپارتماني و سبزيجات در منازل  و محيط هاي اداري
(بخش سوم محلولهاي غذايي )

الف- نحوه تهيه محلولهاي غذايي:محلولهاي غذايي حاوي حداقل دوازده عنصر غذايي مي باشند که موقع مصرف با آب آبياري رقيق مي گردند. براي دقت عمل، بهتر است ترکيبات و املاح موجود در آب آبياري قبل از اختلاط با محلول غذايي اندازه گيري شود زيرا براي رسيدن به يک محلول استاندارد مطابق با نياز گياه ضرورت ايجاب مي نمايد که عناصر اضافي که در آبياري موجود هستند در طراحي فرمول غذايي منظور شوند.

در محلولهاي غذايي علاوه بر وجود عناصر مورد نياز گياه رعايت دو عامل عمده در طول رشد گياه بسيار مهم مي باشد:

1-PH: PH ميزان درجه اسيدي يا قليايي بودن محلول غذايي مورد مصرف را نشان مي دهد و از درجات حداقل بين صفر تا حداکثر 14 درجه بندي شده است. معمولا بهترين درجه PH براي گياهان در روش کشت بدون خاک بين 5/5 الي 7 مي باشد. اگر PH بالاتر يا پايينتر از اين مقدار شود موجب کاهش رشد و در صورت شدت تغييرات باعث مرگ گياه مي شود، براي تنظيم PH از جمله کاهش آن از اسيد سولفوريک و براي افزايش آن از هيدروکسيد کلسيم ميتوان استفاده کرد.

2- EC:EC  هدايت الکتريکي محلول غذايي يا شوري محلول مصرفي را نشان مي دهد، و حاکي از ميزان غلظت عناصر و بنيانهاي غذايي يونيزه شده است. هر چه غلظت يونها بيشتر باشند جريان الکتريکي بيشتر برقرار شده و عدد EC بالاتري نشان مي دهد و هر چه غلظت عناصر کمتر شود EC کمتري را نشان داده مي شود. تغييرات EC  از صفر تا 25 شماره گذاري شده و معمولا مناسبترين EC کمتر از 2 مي باشد. هر چند ميزان حساسيت گياهان مختلف به شوري متفاوت مي باشد ولي معمولا EC هاي بالاتر از 3 بتدريج بر رشد و کيفيت گياهان اثر منفي خواهد گذاشت. با اين وصف لازم است براي ساختمان محلولهاي غذايي از آبي که EC آن کمتر از 1 مي باشد استفاده نمود، زيرا پس از ساخت محلول غذايي با آب EC آن به نسبت اضافه کردن عناصر غذايي افزايش مي يابد حال اگر آب مصرفي EC معادل 2 داشته باشد پس از اضافه کردن ترکيبات غذايي مظمئنا EC آن بيشتر از 2 و نزديک 3 خواهد شد.

برحسب آزمون و خطاي رشد گياه با توجه به کشت در منزل معمولا آب مصرفي همان آب شرب است که تصفيه شده و شيرين بوده و اغلب داراي EC کمتر از 1 مي باشد.

معمولا محلول هاي غذايي از نظر نياز گياهان باغلظت هاي متفاوت عناصر تهيه مي شود و همين تفاوت غلظت است که تحت عنوان فرمولهاي مختلف محلول غذايي ناميده مي شود چنانچه اين تفاوت ها ديده نشود و خواسته شود که ميزان غلظت عناصر غذايي براي همه گياهان يکسان تنظيم گردد مسلما اين کار صحيح نخواهد بود.

بنابر اين بهتر است با توجه به منابع و تجارب موجود از محلولهاي غذايي معرفي شده به هر گياه استفاده شود.

براي آشنايي علاقه مندان به تهيه محلول غذايي و استفاده از ترکيبات شيميايي عناصر و نحوه محاسبه وزن ملکولي آنها براي تعيين غلظت مختصري به اين موارد اشاره مي گردد:

براي ساخت يک محلول غذايي بايستي از مقدار مختلف عناصر غذايي مورد نياز گياه بخصوص اطلاع کافي داشت، همچنين از نسبت عناصر شيميايي مورد استفاده در فرمول غذايي آگاهي کامل داشت.

براي محلول سازي لازم است به ميزان حلاليت مواد شيميايي مورد استفاده و اينکه ترکيبات شيميايي مورد استفاده تا چه اندازه ناخالصي دارد و آن ناخالصي ها چه مي باشد و تعداد مولکولهاي آب تبلور همراه آن ترکيب چه مقدار است توجه شود.از طرفي به ميزان تاثير متقابل عناصر شيميايي نسبت به يکديگر بايد توجه کافي شود. بعنوان مثال محلول نيترات کلسيم در اختلاط با برخي ترکيبات در حالت ساخت محلول غذايي غليظ دچار واکنشهاي شيميايي شده و ترکيبات جديدي را بوجود مي آورد که قابل استفاده نمي باشد. در اينصورت بهتر است براي ساخت محلول هاي غذايي غليظ، آنها را طي دو مرحله جداگانه A و B آماده نمود و سپس اقدام به رقيق سازي دو محلول در يک مخزن نمود. که در اين حالت آثار ترکيبي بسيار ناچيز، و قابل اغماض است. اين دو محلول غليظ به نامهاي Stock A و Stock B معروف هستند، براي ساخت يک محلول غذايي لازم است ابتدا وزن اتمي کليه عناصر مورد نياز را منظور نمود جدول(1)، آنگاه با مشخص نمودن وزن اتمي کليه عناصر وزن مولکولي يک ترکيب را بدست آورد. بعنوان مثال در مورد So4 Zn وزن مولکولي آن بشرح زير بدست مي آيد.

وزن مولکولي S(32)+O4(16*4)+Zn(65)=161

بدين ترتيب ميزان مواد شيميايي مورد نياز براي تهيه محلول غذايي را به نسبت عناصر موجود در ترکيب فرمول غذايي بدست مي آورند.بديهي است که ميزان ناخالصي ها و مولکولهاي آب موجود در ترکيب بايستي در محاسبات منظور شوند.

ب - انواع فرمولهاي غذايي :
در اين مبحث به سه نوع فرمول غذايي از فرمولهاي متعدد رايج و مورد مرف اغلب گياهان اشاره مي گردد. يکي از انها محلول غذايي هوگلند مي باشد. اين محلول غذايي طيف کاربرد وسيعي براي اغلب گياهان بالاخص براي سبزيجات و گلها دارد. و ديگري محلول غذايي اشتاينر است که براي صيفي جات مثل گوجه فرنگي استفاده مي شود. همچنين فرمول غذايي کوپر که براي اغلب گياهان قابل استفاده بوده و در يک شرايط مطلوب محيطي بسيار خوب جواب داده است مورد بحث قرار مي گيرد. بطور کلي مي توان گفت که براي گياهان پر شاخ و برگ از محلول غذايي که داراي ازت بيشتري مي باشد مورد نياز است، در صورتي که گياهان غده اي به فسفر بيشتري در محلول غذايي نيازمندند. اگر چه در استفاده از هر محلول غذايي براي گياه کاشته شده بايستي آثار کمبود عناصر غذايي در علائم مسموميت برخي عناصر را در گياه ملاحضه و تشخيص داد و بر اساس آن ترکيب مناسبي از محلول را بدست آورد.
1- فرمول غذايي هوگلند: اين فرمول غذايي توسط هوگلند و ارنون در سال 1950 در دانشگاه کاليفرنيا ارائه شده و براي کاشت انواع گياهان پرورشي مورد استفاده قرار مي گيرد. در جدول شماره 3 تر کيبات مورد استفاده مشاهده مي گردد.

جدول شماره 3:فرمول غذاي  هوگلند

  همچنين علاوه بر مواد فوق وجود يک محلول پايه آهن نيز لازم است. اين محلول پايه شامل 1 گرم عنصر آهن در يک ليتر محلول پايه است. 1 ليتر محلول پايه آهن، براي رقيق سازي در 1000 ليتر اب کافي است.
2- فرمول غذايي اشتاينر: فرمول غذايي ديگر که بيشتر براي کشت گوجه فرنگي استفاده مي شود فرمول اشتاينر است. در جدول شماره 4 ميزان ترکيبات مورد استفاده براي 1000 ليتر آب مشخص مي باشد.

جدول شماره 4: فرمول غذايي اشتاينر

3- فرمول غذايي کوپر: اين فرمول غذايي براي پرورش انواع گياهان مورد استفاده قرار مي گيرد ترکيب فرمول آلن کوپر بشرح جدول شماره 5 مي باشد.

جدول شماره 5: فرمول غذايي آلن کوپر

 ضروري است پس از رقيق سازي محلول غذايي در 1000 ليتر آب نسبت به اندازه گيري PH و EC آن اقدام تا بتوان محدوده مورد نياز گياهان را رعايت نمود.
4- فرمول غذايي براي آب سبک و سنگين: فرمولهاي غذايي براي آب سبک که داراي املاح کلسيم و منزيم کمتري دارند و آب سنگين که ميزان املاح آن بيشتر است توسط (1991,Popadopoulos) تهيه و بکار گرفته شده. از اين ترکيبهاي غذايي که مختص سيستم هاي چرخشي در NFT مي باشد مي توان براي پرورش انواع گلها و سبزيجات در اوند کشت نيز بکار برد. در جدول 6 فرمول غذايي مصوص آب سبک و آبهاي سنگين ملاحضه مي گردد و چنانچه اب کمي سنگين و حالت بينابيني داشته باشد مي توان در محلول شماره 2 آن بميزان 1/5 کيلوگرم منو پتاسيم فسفات براي 1000 ليتر آب اضافه نموده انگاه ميزان 40 گيلوگرم سولفات پتاسيم را به 30 کيلوگرم در هزار ليتر آب تقليل داد. همچنين از محلول شماره 3 براي تنظيم PH محلول و در صورت لزوم تامين بخشي از نيتروژن و فسفر محلول استفاده مي شود.

جدول شماره 6: کودهاي فرموله شده براي کاربرد در آبهاي سبک و سنگين سيستم NFT

5- اصلاح محلولهاي بازيافت: با توجه به اينکه در روش آوند کشت آبياري چرخشي است و از محلول بازيافت استفاده مي شودف پاپادوپولوس فرمول ديگري بشرح جدول 7 تنظيم که براي اضافه کردن به محلول بازيافتي مي باشد و براي اين منظور هر ليتر از محلول بازيافت مخصوص آب سبک و سنگين مي توان اختلاط نمود و مورد استفاده قرار داد.

جدول شماره 7: فرمول غذايي براي محلول هاي بازيافت آب سبک و سنگين

در طول مصرف محلول هاي غذايي استاندارد براي گياهان، در محلول بازيافتي از سيستم که به مخزن اصلي ريخته مي شود ميزان برخي عناصر کم و يا زياد مي شود. براي آشنايي نسبي با ميزان زياد يا کم بودن عناصر و حدود مناسب آنها بطور تقريب از جدول شماره 8 مي توان استفاده نمود.
بهتر است هر از گاهي محلول مورد نظر را به آزمايشگاه فرستاد تا ميزان عناصر مشخص، آنگاه پس از استاندارد سازي مجددا در چرخه مصرف قرار گيرد، هر چند براي سطوح خيلي کوچک آوند کشت در منزل اين اقدامات خيلي اقتصادي نمي باشد. در اين صورت يا محلول مازاد دور ريخته مي شود و يا اگر در چرخه مصرف مجدد قرار مي گيرد فواصل آبشويي را بايستي کوتاهتر نمود.
جدول شماره 8: (غلظت ppm=mg/l )

پس از آماده سازي محلول هاي غذايي لازم است از نياز گياهان به ميزان محلول غذايي در مراحل مختلف رشد اطلاع داشت. علاوه بر آن 4 عامل ديگر در ميزان مصرف محلول هاي غذايي بشرح زير تاثير گذار مي باشد:
1- دما: چنانچه دما از حدود مورد نياز بالاتر رود علاوه بر مصرف بيشتر محلول غذايي توسط گياه، مقدار بيشتري از آب محلول غذايي نيز تبخير مي گردد.
2- ميزان سطوح برگها و تعداد انها: هرچه سطح برگها  افزايش يابد ميزان مصرف محلول غذايي بالاتر مي رود.
3- ميزان سطح تماس محيط مرطوب بستر کاشت با هواي آزاد: بديهي است هر چه سطح تماس بيشتر باشد تبخير نيز بيشتر ي شود. که ممکن است به دو صورت باشد يکي افزايش سطح بستر مرطوب با هواي آزاد و دوم عدم استفاده از ليکا يا ماسه هاي درشت به عنوان پوشش بستر هاي مرطوب.
4- جنس شبکه هاي نگهدارنده بستر کاشت: که بعنوان مثال اگر از جنس سفال باشد مصرف محلول بالاتر مي رود.
علاوه بر مسائل فوق بايد توجه نمود که گياهان هميشه بخشي از عناصر غذايي را جذب مي نمايند و بخشي ديگر بصورت نمک در پاي ريشه ها باقي مي ماند که بمرور باعث تجمع نمک ها در بستر کاشت مي شود. توصيه مي گردد بطور متوسط هر يک تا دو هفته يکبار محيط کشت آبشويي شود. در مواقعي که مصرف بالاتر رود يا سطوح تبخير زياد باشد و يا محلول بازيافتي مجددا مورد استفاده قرا گيرد فواصل زماني بين دو آبشويي بايد کوتاهتر گردد. اين اقدام در آوند کشت زحمت زيادي ندارد و فقط دهانه مکش پمپ در يک ظرف آب تنها گذاشته مي شود و پس از چند دقيقه شستشو و جمع اوري آب خروجي مجددا چرخه محلول غذايي برقرار مي گردد.

تغيير دادن PH:
اگر تشخيص داديد که PH بيش از اندازه  قليايي است مي توانيد خاصيت اسيدي آن را با افزودن اسيد سولفوريک يا پايين آورنده هاي PH افزايش دهيد.
اگر تشخيص داديد که PH بيش از اندازه اسيدي است مي توانيد خاصيت قليايي آن را با افزودن جوش شيرين يا بالا آورنده هاي PH افزايش دهيد.
هنگام تنظيم PH مهم است که مقادير را کم کم اضافه کنيم تا اينکه PH يکباره تغيير نکند و همچنين بدانيم که چه موقع به سطح PH مطلوب مي رسيم.
محدوده PH مناسب براي انواع محصولات باغي

کشت بدون خاک گلهاي آپارتماني و سبزيجات در منازل  و محيط هاي اداري
(بخش دوم عمليات کشاورزي)

الف- نحوه کاشت: کاشت گياه به چند صورت بذر، غده، ريشه، نهال و قلمه صورت مي کيرد. براي اين منظور ابتدا محل بستر کشت را که از پرليت و يا ماسه و يا تواما پر شده با محلول غذايي بسيار رقيق و حتي با آب تنها کاملا خيس نموده آنگاه بذر را کاشته و روي آنها با همان مواد مصنوعي بستر 2 تا 3 سانتيمتر پوشانده مي شود. اگر قرار است غده، ريشه، نهال يا قلمه کاشته شود محل آنها را کمي گود کرده تا براحتي در جاي خود مستقر شود. آنگاه اطراف آن بميزان 2 تا 3 سانتيمتر از مواد مصنوعي بستر پر مي گردد. براي آبياري بذر و يا نهالهاي کاشته شده گلها مي توان چند روزي آنها را تا استقرار کامل با آب تنها آبياري نمود و همين شيوه را ميتوان براي کاشت بذر و نهال سبزيجات بکار بست، با اين تفاوت که با شروع رشد رويشي آنها بخصوص در مورد گياهان نور پسند بايستي آوند کشت را در محلي مستقر نمود که از نظر تابش نور مشکلي نداشته باشد و حداقل نور مورد نياز روزانه به گياهان کاشته شده بتابد يا از نور مصنوعي استفاده گردد. در صورتيکه براي اغلب گلهاي آپارتماني بعلت عدم نياز به نور مستقيم خورشيد آوند کشت را مي توان در سايه و هر نقطه مناسب از منزل نگهداري نمود.

براي تهيه انواع نشاء چون بصورت متراکم تهيه مي گردد لازم است مسير کاشت پيوسته و فواصل بين رديف هاي کشت نيز کوتاهتر باشد. همچنين بستر ها را مي توان بصورت ناوداني و به عرض و عمق 5 تا 10 سانتيمتر و طول دلخواه تهيه و فضاي آنها را از پشم سنگ مخصوص کشت هيدروپنيک پر نمود، آنگاه بذر کاري کرد.همچنين مي توان از مکعبهاي فشرده شده پشم سنگ استفاده نمود که در اين حالت در زمان انتقال نشاء مکعب ها همراه نشاء منتقل مي گردند.

اينگونه مکعبها کوچک قابل جايگذاري در بستر هاي کاشت اصلي مي باشند ولي از همين مکعب هاي پشم سنگ نوع بزرگتر و فشرده تر تهيه شده اند که اطراف و کف آنها با لفافهايي پوشيده شده و به عنوان بستر اصلي تا پايان رشد گياه به تنهايي باقي مي مانند.

ب- عمليات داشت:

1-تنظيم دور آبياري: براي جذب عناصر غذايي توسط گياه محيط ريشه بايستي هميشه مرطوب بوده و اين رطوبت با مواد غذايي مورد نياز گياه همراه باشد. در اينصورت جمع آب و مواد غذايي بصورت محلول غذايي تهيه شده و به محيط ريشه ها منتقل مي گردد. اينکه اين محلول غذايي در چه دفعاتي به محيط ريشه برسد بستگي به روش تهيه بستر دارد.

در سيستم N.F.T محيط ريشه خالي و اطراف آن را صرفا هوا فرا گرفته و محلول غذايي همراه با اکسيژن لازم به عمق 3 تا 5 ميليمتر بطور مرتب از ناحيه انتهاي ريشه ها عبور مي کند در اين روش چون نياز به جريان دائم محلول غذايي هست و مراقبت هاي مکرر و  هوا دهي ريشه ها ضروري مي باشد، براي استفاده در منازل مناسب نبوده توصيه نمي گردد. براي کاهش زمان آبياري و سر کشي ها و مراقبت هاي مکرر و اينکه بتوان آبياري را دوره اي کرد و بوسيله دستگاه فرمان سيستم محلول رساني را هوشمند نمود داخل بستر هاي کشت را از مواد مصنوعي (نگهدارنده) پر نموده و پس از کاشت گياه آبياري انجام مي گيرد، مواد مصنوعي محلولهاي غذايي را در خود جذب نمود و آنگاه بتدريج در اختيار ريشه قرار مي دهند. در نتيجه تا زمان وجود رطوبت در محيط ريشه نيازي به آبياري نمي باشد.

براي تنظيم دوره آبياري در اين روش ابتدا قبل از کاشت گياه محيط ريشه ها را کاملا مرطوب نمود، آنگاه دور آبياري بشرح زير تنظيم مي گردد:

       برنامه شبکه آبرساني را براي دو تا سه نوبت در روز و براي مدت يک تا سه نوبت در روز و براي مدت يک تا دو دقيقه به دستگاه فرمان  منتقل نموده تا زماني که بذور کاشته شده سبز گردد و يا نهالها و قلمه ها ريشه نمايد، آنگاه برنامه آبياري را مطابق با مراحل رشد گياه که نياز به محلول غذايي آن کم کم افزايش مي يابد بتدريج به 2 تا 5 دقيقه در هر نوبت افزايش داده و دور آبياري نيز از 3 تا 4 نوبت در روز منظور مي گردد. اين تغييرات معمولا براي سبزيجات هر دو تا سه هفته يکبار لازم است انجام گردد در صورتيکه براي پرورش گلها اين تغييرات خيلي مورد نياز نمي باشد.

براي تنظيم دور آبياري عوامل ديگري نيز موثر است که در مبحث ميزان مصرف محلولهاي غذايي بدان اشاره گرديد. نکته قابل ذکر در طول دوره آبياري تجمع نمکها در محيط ريشه است که در اثر آن بتدريج EC محيط افزايش مي يابد که با آب شويي رفع خواهد شد. البته هرچه دور آبياري کوتاهتر و تعداد دفعات آن بيشتر شود تجمع نمک ها در محيط ريشه کمتر و EC محيط نيز بکندي افزايش مي يابد. همچنين هر چه مسير هاي کاشت اعم از لوله يا نيم لوله يا ناوداني طولاني تر باشد طبعا مواد پر شده داخل آنها زيادتر مي شود که در اين حالت نياز به افزايش زمان آبياري مي باشد.

2- تنظيم شرايط اقليمي: چنانچه محل نگهداري آوند کشت در فضاي مسکوني و يا اداري باشد طبيعي است که اين فضاها از نظر دما و رطوبت مطابق با نياز انسانها است که خوشبختانه با نياز پرورش گلها و برخي سبزيجات و توليد نشاء نيز تطابق دارد، لذا از اين بابت مشکل چنداني وجود نخواهد داشت مگر تامين نور که بيشتر براي کاشت سبزيجات و توليد نشاء مورد نياز است. که در اين رابطه بايد از هر امکان تابش نور در فضاي محل استقرار آوند کشت استفاده کرد.

1-2.دما: معمولا دماي ايده آل محيط گياهان بين 20 ال 25 درجه سانتي گراد مي باشد. اگر اين دما حداکثر 5 درجه کمتر يا بيشتر بشود مشکلي براي رشد گياهي ايجاد نخواهد کرد، زيرا با توجه به دماي ايده آل مورد نياز گياهان ملاحضه مي شود که اين ميزان دما براي اغلب گياهان بالاخص گياهان مورد نظر مناسب مي باشد و ايجاد سيستم حرارتي در زمستان و يا سيستم خنک کنندگي در تابستان بطور اختصاصي براي پرورش گياهان آوند کشت در منزل ضرورتي ندارد، ضمن اينکه دماي موجود علاوه بر تامين نياز دمايي فضاي اندام هاي هوايي گياهان کاشته شده دماي مناسب براي محلول غذايي و محيط ريشه ها را نيز تامين مي نمايد.

2-2.نور:بسياري از گلهاي آپارتماني نياز چنداني به نور مستقيم آفتاب نداشته و در نور غير مستقيم بخوبي پرورش سبزيجات و يا توليد نشاء هاي مرغوب حتما به نور خورشيد نياز مي باشد. در اين رابطه مي توان از فضاي نورگير ها و يا تابش نورهاي پشت پنجره ها و يا فضاي تراسهاي منازل آپارتماني استفاده نمود. ولي در صورتي که الزام به توليد در فضاي مسقف آپارتماني يا محيطهاي مشابه مي باشد مي توان با علم به نور مورد نياز گل يا سبزيجات کاشته شده لامپهاي مخصوص ايجاد نور مصنوعي تهيه و در بالاي فضاي کشت شده با استفاده از تکيه گاه مناسب تعبيه نمود و به اندازه مورد نياز آنها را روشن نمود.

براي کاهش نور اضافي در محلولهايي که نور مستقيم و اضافي وجود دارد مي توان با استفاده از نايلونهاي UV دار و يا فايبر گلاس ميزان عبور نور آفتاب را کاهش داد.

3-2. رطوبت و تهويه: رطوبت موجود در فضاي مسکوني معمولا بيش از 50% حجمي مي باشد که اگر چه اين ميزان کافي نيست ولي رطوبت قابل استفاده و مناسبي براي اکثر گلها و سبزيجات مي باشد.

در زمينه تهويه براي پرورش گياهان گلخانه اي اگر چه هدف خنک نمودن محيط و همچنين تامين CO2 لازم و يا کاهش رطوبت قابل استفاده و مناسبي براي اکثر گلها و سبزيجات مي باشد.

در زمينه تهويه براي پرورش گياهان گلخانه اي اگر چه هدف خنک نمودن محيط  و همچنين تامين CO2 لازم و يا کاهش رطوبت اضافي مي باشد ولي همانطور که اشاره شد در محيطهاي مسکوني و يا اداري همه اين عوامل بميزان مناسبي فراهم مي باشد لذا تهويه خاصي براي گلهاي آپارتماني مورد نياز نمي باشد. مگر براي گياهاني که نور پسند مي باشند و نياز به تهويه بيشتري دارند.

ج-برداشت:

1- برداشت سبزيجات: معمولا سبزيجات کشت شده را از نظر برداشت مي توان به دو دسته تقسيم بندي نمود يک دسته از سبزيجات که مي توانند چندين بار برداشت شوند مثل تره و يا نعناع که مي توان آنها را با تراکم بيشتر کاشته و فقط به اندازه نياز روزانه برداشت نمود تا اينکه با آخرين برداشت، قسمت برداشت شده اوليه آماده مصرف مجدد مي گردد.

در کاشت صيفي جات مثل گوجه فرنگي به تدريج و در طول سال ميوه از آن برداشت مي گردد.چنانچه بوته ها نياز به قيم و يا داربست نمودن داشته باشند با استفاده از اهرمهاي که دربالاي بوته نصب شده است بوته ها نصب شده است بوته ها داربست مي شوند ضمن اينکه لامپ مخصوص ايجاد نور مصنوعي نيز در بالاي بوته ها به اهرم مربوطه نصب گرديده است.

در کاشت سبزيجاتي که براي يک نوبت برداشت مي گردند مثل تربچه و ريحان ميتوان به طور متوسط به ازاء يک تا دو ماه يک بار کاشت و برداشت نمود ومجددا اقدام به تکرار کاشت و يا سبزيجات ديگر نمود.

2- برداشت نشاء:چنانچه کاشت نشاء انجام گرفته باشد، برداشت نشاءها مي تواند يکجا و يا بر حسب نياز طي چن نوبت و با فاصله زماني کوتاه همه آنها برداشت شود. بسته به نوع بستر ممکن است ريشه نشاء از مواد مصنوعي جدا شود و يا همراه مواد بستر مثل مکعبهاي پشم سنگ منتقل شوند که البته انتخاب نحوه برداشت نشاء به ميزان حساسيت گياه(به جدايي ريشه از مواد مصنوعي يا قطع ريشه ها) نيز بستگي دارد

3- گلهاي پرورشي: گلهاي کاشته شده در آوند کشت و نگهداري آنها در آپارتمانها و يا فضاي اداري اغلب جنبه تزئيني داشته و نيازي به برداشت ندارد. در مواردي ممکن است از گلهاي کاشته شده قلمه يا نهال و يا پياز هاي تکثير شده نيز برداشت شود. ولي اگر هدف از نگهداري آوند کشت پرورش گلها بصورت اقتصادي و تجاري باشد و قرار است آئند کشت را بعنوان محلي براي تکثير گلها به شيوه هاي گوناگون از جمله استفاده از گل بريده آن منظور نمود.مي توان در نواحي مسکوني اجراي آوند کشت را باسطح کمتري نزديک به 20 تا 50متر مربع براي استفاده از گلهاي شاخه بريده آن در وضعيت تجار انجام داد حتي براي تنوع بيشتر در تعدد کشت گلها و يا انواع گياهان ديگر مثل گياهان آبزي که به صورت آکواريومي پرورش مي يابد مي توان آوند کشتهايي در دو يا سه طبقه تهيه و يا به صورت پلکاني آنها را مستقر نمود.

در مواردي که در اماکن مسکوني فضاي مناسبي وجود نداشته باشد حتي مي توان با استفاده از يک يا چند گلدان به صورت تک واحدي به پرورش گلها به روش کشت بدون خاک ادامه داد.

د- آماده سازي آوند کشت براي کشت بعدي:با پايان يافتن استفاده از آوند کشت، در صورتي که گياهان کاشته شده داراي ريشه هاي انبوه نبوده و موارد مصنوعي بستر خيلي دچار آلودگي نشده باشد مي توان با چند بار آبشويي و سپس ضد عفوني آن بهمراه شبکه هاي آبرساني با بخار آب آنها را براي کشت بعدي آماده نمود، در غير اين صورت کليه مواد مصنوعي بستر تخليه و در طي مدتي که آوند کشت بدون کاشت مي باشد کليه مسير هاي محلول رساني و بستر ها با بخار آب و يا آب کاملا جوش ضد عفوني گردد.آنگاه پس از خشک شدن در زمان مورد نياز بستر ها را از مواد دانه بندي شده و يا از پشم سنگ پر نموده تا محيط براي کشت بعدي آماده شود.

 کشت بدون خاک گلهاي آپارتماني و سبزيجات در منازل  و محيط هاي اداري

(بخش اول معرفي دستگاه آوند کشت غلامحسين نصوحي)

اخيرا کشت بدون خاک بعنوان يک تکنولوژي نوين توسعه پيدا کرده و هم اکنون در کشور ما بطرق مختلف در حال گسترش مي باشد. با اين شيوه مي توان بخش اعظمي از نيازهاي خانوادها را در رابطه با پرورش سبزيجات برطرف کرد.

مزاياي اين روش براي شهروندان

1- اهداف زيست محيطي: افزايش جمعيت و نياز روز افزون جامعه به محصولات خوراکي و انگيزه هاي اقتصادي دست اندرکاران  توليد باعث شده که همه منابع توليد با هرگونه آثاري بکار گرفته شود و توجهي به تبعات زيست محيطي آن نشود. جمعيت زياد و کمبود وقت مناسب و کثرت اطلاعات متاسفانه فرصت لازم را براي افراد جامعه فراهم نمي کند که از نظر زيست محيطي در مصرف محصولات خوراکي خود انديشه کنند که چه بر سر آنها مي آيد، در صورتي که اخيرا تکنولوزي هاي جديد توانايي انسان را در کاهش خسارتهاي زيست محيطي فزوني بخشيده و در نتيجه از اين طريق توانسته آثار زيانبار بر محيط زيست و سلامتي انسانها را کاهش دهد. بدين منظور در چند ساله اخير موضوع تامين نيازهاي جامعه از طريق توسعه پايدار بشدت در حال پيگيري است و طبيعتا کشور ما هم نمي تواند از اين مسئله جدا باشد و بايد روشهاي گونان دفع آثار زيانبار حاصله از توليدات کشاورزي را به هر شکل در دستور کار خود قرار دهد.

در شيوه توليدي که در اين مکتوب بدان اشاره مي گردد، مصرف سموم و کودهاي شيميايي و آب مصرفي بحداقل مي رسد و از مصرف فاضلابهاي شهري و صنعتي و آلودگي هاي فلزات سنگين و ميکروبي در آن خبري نيست. همچنين آثاري از مگسها و پشه هاي خاک گلداني و يا بوي تعفن وجود نخواهد داشت.

2- توسعه علوم نوين کشاورزي در جامعه: آشنايي افراد علاقه مند به کشت بدون خاک و توليد هر نوع سبزيجات خوراکي و يا پرورش گلهاي زينتي در هر زمان و حداقل مکان مورد نياز مي تواند شرايط مناسبي را براي سرگرمي و لذت از زيباييهاي طبيعت در محيط مسکوني بوجود آورد. بخصوص اگر با طرح ساير زيباييها ادغام گردد که مختصرا در مباحث بعدي بدان اشاره خواهد شد.

3- اشتغال زايي و صرفه جويي اقتصادي: حذف زمان لازم براي خريد سبزيجات از بيرون منزل، جنبه اشتغال زايي براي توليد کنندگان دستگاههاي آوند کشت و همچنين آشنايي افراد علاقه مند براي امکان توسعه در سطوح وسيعتر و بالاخره اينکه معادل سطوح توليد گلهاي زينتي و سبزيجات به اراضي زير کشت اينگونه محصولات اضافه خواهد شد.

الف) آوند کشت چيست؟ آوند بمعني ظرف و لوله است و آوند کشت نوعي بستر کشت ظرفي يا لوله اي مي باشد که شامل شبکه اي از لوله هاي مي باشد که شامل شبکه اي از لوله هاي سوراخ دار و يا شکاف دار و يا نيم لوله ها و يا ظرفي به اشکال مختلف مي باشد که در آن بذر يا نهال گلها و سبزيجات و صيفي جات کاشت مي گردد. اين شبکه ها با نصب روي چهارپايه اي براحتي قابل حمل و جابجايي مي باشند و از نظر اندازه سطوح مي توان هم از طول و هم از عرض آنها را توسعه داد. براي افزايش طول مي توان از لوله هاي بلندتر استفاده نمود و يا لوله هاي استاندارد شده کوتاهتر قابل اتصال شدن را سر هم نمود. براي افزايش عرض شبکه ها تنها بايد بر تعداد لوله ها افزئده و اخرين لوله را از هر طرف با زانو به طرفين شبکه محکم چسب نمود. قطر لوله هاي انتخابي بر حسب اندازه بوته ها از 40 ميلي متر تا 110 ميلي متر (اندازه هاي مختلف لوه پوليکا) متغير است مگر اينکه اختصاصا بر اساس نياز قالب ريزي شوند.

بر اساس يک برآورد نظري براي ساخت کوچکترين شبکه اي که بتوان يک فضاي سبز گلدار و يا توليد سبزيجات مورد نياز يک خانواده 5 نفري را تامين نمود، مي شود سطحي معادل 2 متر مربع در نظر گرفت. براي ابعاد بزرگتر مطابق يا خانواده هاي پر جمعيت مي توان از هر طرف بسته به علاقه مندي مجري آن را توسعه داد که البته علاوه بر توانايي مديريت و نگهداري آن، شرايط ديگري مثل نياز به نور لازم، فضاي کافي، در معرض ديد بودن يا نبودن و از اين قبيل را بايد در نظر گرفت آنگاه سيستم را طراحي و اماده نمود. بذر، غده، و قلمه و يا نهال در اين شبکه ها در سوراخها و يا شکافهاي تعبيه شده روي لوله ها کشت مي شود. داخل لوله از مواد مصنوعي مثل پريليت، ليکا، پشم سنگ، پيت ماس و يا ماسه درشت پر شده است و محلول غذايي با استفاده از شبکه لوله هاي باريکه از داخل ان عبور مي کند. اگر شيوه کاشت بدون خاک (هيدروپونيک) در لوله يا ظروف بدون مواد مصنوعي انجام گيرد در اصطلاح علمي آن را کشت بدون خاک در لايه هاي نازک محلولهاي غذايي يا اختصارا NFT مي نامند. اين لايه ها مي تواند در لوله يا نيم لوله هاي پي وي سي ، مجاري چهارگوش و يا ذوذنقه اي شکل، صفحات موجدار فايبر گلاس و از اين قبيل باشد. در اين روش محلول غذايي در عمق چند ميلي متري از کف اين لوله ها بصورت چرخشي عبور مي کند، ولي در روش مورد نظر مسير هاي کشت از مواد مصنوعي پر شده و بر اساس نياز رطوبتي ريشه گياه طبق برنامه دور آبياري اين مواد آبياري و خيس مي شوند. بر اين اساس کاشت در سيستم آوند کشت مورد نظر را ميتوان نوعي سيستم کشت تعديل شده ناميد که داراي متعلقات اضافه تر، از جمله سيستم فرمان آبياري مي باشد با اين وصف از اين سيستم در اين نوشتار بنام آوند کشت اسم برده خواهد شد. در سيستم آوند کشت ريشه ها درون شبکه هاي تعبيه شده که داراي پريليت يا ماسه و يا مخلوطي از اين دو يا پشم سنگ استقرار مي يابند، ولي قسمت ساقه و برگها در بالاي آن قرار مي گيرد که چنانچه همانند صيفي جات ارتفاع بلندي پيدا کنند انها را در بالاي آوند کشت مي توان داربست نمود.

ب) شبکه بندي سيستم: براي شبکه بندي سيستم مورد نظر لوله هاي شکاف دار يا سوراخ دار طراحي شده را به سه راهي هاي طرفين محکم چسب نمود تا ابعادمورد نظر بدست آيدف آنگاه آخرين لوله از هر طرف با استفاده از يک زانو به سه راهي مربوط وصل مي گردد. بهتر است شبکه آبرساني قطره اي داخل لوله همزمان وصل و آنگاه از مواد بستر مثل پرليت ، ماسه يا پشم سنگ پر شود.آخرين پيوستگي هاي  شبکه کامل شده و پس از محکم شدن قسمتهاي چسب شده بر روي چهارپايه مخصوص نصب مي شود.

ج) تکيه گاه آوند کشت(ميز نگهداري): براي نگهداري و همچنين قابليت جابجايي و استفاده از نور و تهويه مناسب از تکيه گاهي بصورت چهارپايه استفاده مي شود بطوري که اين چهارپايه با استفاده از چرخهاي کوچک براحتي روي سطوح فرش قابل جابجا شدن باشد. در طرحهايي که کشت حاصله نياز چنداني به نور مستقيم خورشيد ندارند يا بتوان از نور مصنوعي استفاده کرد مي توان اين چهرپايه را در دو يا سه طبقه به فاصله 40 تا 60 سانتي متر بسته به ارتفاع گياهان کاشته شده تهيه نمود.ميزهاي نگهداري آوند کشت را مي توان از لوله هاي گالوانيزه و يا براي تزئين بيشتر منزل از شبکه هاي استيلي و يا پلاستيکي محکم تهيه کرد.

د) مواد مصنوعي براي بستر کشت: براي کاشت گياهان در داخل لوله ها يا نيم لوله هاي شبکه آوند کشت، لازم است درون آنها از مواد نگهدارنده و مرطوب کننده بذر و نهالها پر شود، بطوري که اين مواد کاملا خنثي و بدون اثر گذاري روي محلول هاي غذايي يا ديواره بستر يا ريشه گياه باشد. همچنين اين مواد بايد بتوانند رطوبت را بخوبي جذب و آنگاه در اختيار ريشه بگذارند و داراي فضاي لازم براي تهويه و رشد و توسعه ريشه ها باشند. و اثرات شيميايي خاصي روي محلولهاي غذايي نداشته باشند.

1- مواد معدني:اين مواد اگر چه انواع مختلفي دارندد ولي چهار نمونه از آنها که خصوصيات بهتري داشته و در اينگونه بستر ها استفاده مي شود نام برده مي شود.

پريليت – پشم سنگ – ليکا – ماسه

2- مواد آلي: اين مواد شامل انواع پيت موسها که منشا گياهي دارند و کاملا پوسيده اند مي باشند، آنها را مي توان به تنهايي و يا مخلوطي با هريک از مواد معدني فوق الذکر در سيستم هاي کشت بدون خاک استفاده نمود.

3- مواد پلاستيکي: اين مواد شامل انواع فومها و اسفنجهاي مخصوصي هستند که بعلت گراني و استفاده کمتر در سيستم هاي کشت بدون خاک از توضيح بيشتر آنها خودداري مي گردد.

و- شبکه آبياري:

1- مخزن محلول غذايي: مخزن محلول غذايي ظرفي است که داخل آن آب بهمراه عناصر غذايي مورد نياز گياه با غلظت مناسب وجود دارد جنس مخزن مورد استفاده مي تواند از نوع پلاستيک سخت، فايبر گلاس، شيشه، پلي اتيلن و يا سفال محکم و سبک باشد و ديواره آن تيره و يا با لايه تيره رنگي پوشيده شده باشد. اين مسئله باعث جلوگيري از ورود نور خورشيد بداخل محلول غذايي مي شود که مانع از تشکيل جلبک در آن خواهد شد.

حجم ظرف محلول غذايي  بر حسب بستر گياهان کاشته شده متفاوت مي باشد و مي تواند از 20 تا 50 ليتر حجم داشته باشد. بر اين اساس روزانه به ازاء هر متر مربع از گياه کاشته شده حدود 2 تا 5/2 ليتر محلول غذايي رقيق شده مورد نياز مي باشد، بنابراين يک ظرف 20 ليتري مي تواند بطور متوسط تا ده روز يک فضاي يک متر مربعي از گل سبزيجات کشت شده را تامين کند همچنين نصب يک لوله مدرج شفاف روي مخزن که بتواند موجودي محلول غذايي را نشان دهد ضروريست. شکل مخزن نيز بر حسب اينکه در کجاي آوند کشت نصب شود و از چه جنسي انتخاب گردد، به ذوق و سليقه مجري بستگي دارد. چنانچه در آوند کشت بکارگيري شيوه هاي ديگر تزئيني مثلا آکواريوم نگهداري ماهي ها و از اين قبيل مورد نظر باشد مي توان مخزن محلول غذايي را در ادغام با موارد فوق طوري طراحي نمود که در آنها استتار شده و ديده نشود.

2- لوله هاي آبرساني: از جمله لوله هاي آبرساني لوله هاي حاوي قطره چکان هاي محلول رساني است. اين لوله ها را مي توان براي نصب در شبکه آبياري آوند کشت از محل بستر و پاي ريشه هاي گياه عبور داد. نوع لوله ها باريک و ماکاروني مانند خواهد بود و به قطر 2 تا 3 ميلي متر در نظر گرفته مي شود که از داخل بستر کشت و نزديک ريشه ها عبور داده مي شود. مي توان به ازاي محل هر نهال يک قطره چکان کوچک نصب نمود تا محلول غذايي از اين محل ها به پاي ريشه بوته ها چکيده شود. در روش ديگر لوله هاي ماکاروني را مي توان از روي بستر عبور داد و انگاه در محل يقه بوته ها يک قطه چکان نصب نمود. همچنين بايد انتهاي لوله را با گرم کردن مسدود نمود و طرف ديگر را از طريق يک شير کنترل آکواريومي به ورودي شيلنگ اصلي محلول رسان اتصال داد.

براي انجام آبياري يکنواخت و حفظ تعادل فشار محلول داخل لوله ها بهتر است 50 درصد لوله هاي ماکاروني به يک طرف سه راهي لوله اصلي محلول رساني و 50 درصد بقيه به طرف ديگر سه راهي متصل گردد.

در روش ديگر مي توان قطره چکانها را حذف و با کوتاه نمودن لوله هاي ماکاروني فقط سر اين لوله ها  را به ابتداي هر بستر وارد نمود تا محلول غذايي با جريان ثقلي از ابتدا تا انتهاي هر مسير عبور نموده و مازاد آن با همراه شدن مازاد محلول غذايي ساير مسير ها يکي شده و در ظرف محلول غذايي برگشت داده شود. البته در اين روش ممکن است رديفهاي اوليه از مواد غذايي کاملتري برخوردار باشند. براي استقرار مسير اصلي محلول رساني لوله اصلي را به پمپ داخل مخزن وصل نموده و از طرف ديگر هم که به ابتداي سه راهي محلول رساني به لوله هاي ماکاروني وصل است. در طول مسير محلول رساني افراد علاقه مند مي توانند براي اندازه گيري مداوم EC ، PH اين وسايل اندازه گيري را نصب نمايند هر چند ممکن است با توجه به قيمت بالاي اين نوع دستگاه ها اقتصادي نباشد.

لوله هاي اصلي مورد مصرف، پلاستيکي، تيره رنگ و به قطر 5 تا 10 ميلي متر مناسب است و طول آن به اندازه نياز يعني فاصله محل مخزن تا تقسيم محلول به لوله ماکاروني خواهد بود.

3- پمپ محلول رساني: براي محلول رساني مسرهاي بستر آوند کشت با توجه به سطوح کوچک و امکان فضاي موجود مي توان از پمپ شناور الکتريکي کوچکي استفاده کرد. اين پمپ ها که مخصوص کار در آکواريوم ها مي باشد. آب را به روش سانترفيوژ با خروجي به قطر 10 ميلي متر و يا تغيير آن به دلخواه به بالا هدايت مي کنند و به راحتي به لوله اصلي متصل مي شوند و در انواع مختلف از نظر توانايي و دبي خروجي و همچنين کشور سازنده در بازار موجود است مجري مي تواند بهترين نوع آن را تهيه و استفاده نمايد.

از محاسن اين پمپ ها دوام طولاني، مصرف ناچيز برق و پوشش عايق ساخته شده از نوعي پلاستيک سخت مي باشد که در مقابل انواع محلولها نيز مقاوم بوده و دچار فرسايش نمي شود. همچنين اين پمپ داراي فيلتر هاي بلند است که با توجه به تميز بودن محلول غذايي مي توان آن را حذف نمود. نتيجتا پمپ براحتي کف مخزن چسبيده و محلول غذايي را تا آخر به بالا پمپ مي کند. از اين پمپ ها براي کارکرد منظم طبق برنامه اي که توسط دستگاه فرمان داده مي شود استفاده شده و محلول رساني مي کند. با وجود اين بهتر است هر از گاهي از چگونگي کارکرد پمپ مطمئن شد زيرا برخي اوقات ممکن است عواملي باعث اختلال در چرخش پمپ آن شده و موتور را از کار بيندازد.

4- دستگاه فرمان: جعبه فرمان يک دستگاه ديجيتالي کوچک مي باشد و کار آن روشن و خاموش کردن پمپ در ساعاتي است که مجري برابر نياز گياه به محلول غذايي آن را تنظيم مي نمايد. اين دستگاه که تقريبا کار زمان سنج (تايمر) را انجام مي دهد بايستي بتواند شبها کلا قسمت فرمان پمپ را خاموش و روزها نيز فواصل زماني معين دقايق مورد نياز براي روشن بودن و ساعاتي براي خاموش بودن پمپ را فرمان دهد.اين دستگاه بايد بتواند که در موقع قطع و وصل مجدد آن بطور اتفاقي برنامه هاي داده شده را ذخيره نمايد و نياز به تنظيم مجدد نباشددر اين صورت سيستم آبرساني براحتي کار خواهد کرد و تا زماني که مخزن داراي محلول غذايي است و اشکالي براي پمپ بوجود نيامده هيچ نيازي به سرکشي و اقدامات اضافي براي آبياري نخواهد بود و تنها لازم است در مراحل مختلف رشد گياه کاشته شده که ميزان نياز غذايي آن نيز تفاوت مي کند دستگاه فرمان مطابق با آن تنظيم شود تا الکترو پمپ محلول غذايي را در مسير کشت ها پمپ نموده و پس از خيس کردن مواد مصنوعي بستر مازاد محلول را به مخزن اصلي بازگرداند. در روش ديگر مي توان با استفاده از سنسورهاي حساس به رطوبت در داخل بستر نسبت به هوشمند نمودن محلول رساني سيستم اقدام نمود.

را هنماي كاشت گياهان بدون استفاده از خاك (هيدروپونيك)

بر اساس يك رسم 2500 ساله ايرانيان در عيد نوروز ، گندم يا گياهان ديگري را در مقداري آب مي كاشتند و با آن سبزه براي سفره هفت سين تهيه مي كردند اين شايد اولين كشت هيدروپونيك در جهان بوده كه ايرانيان انجام مي دادند.
توليد روزانه يك تن علوفه در فضاي 33 متر مربع : با استفاده از اين تكنولوژي در فضاي 33 متر مربع ، هر روز مي توان يك تن علوفه تازه توليد كرد.اين مقدار مي تواند خوراك روزانه يك دامداري 300 راسي گوسفند، يك گله 55 راسي گاو شيري يا گوشتي و يك گله 100 راسي اسب را تامين كند.
مزاياي كشت هيدروپونيك :
1- در جاييكه خاك مناسب ندارد يا خاك دچار بعضي بيماريها است قابل استفاده است.
2- شخم، آبياري، مبارزه با آفات خاك، مبارزه با علف هاي هرز را ندارد و بقيه عمليات هاي زراعي نيز ساده تر است.
3- براي مناطقي كه زمين گران قيمت است براي بدست آوردن بيشترين محصول با تراكم بالا كاربرد دارد.
4- در اين طرح آلودگي خاك وجود ندارد و آلودگي آب هم كمتر است.
5- كنترل شرايط محيطي از جمله نور، دما، رطوبت و تركيب هوا بسيار ساده تر است.
6- در مناطقي كه آب شور دارد كاربرد دارد حتي اگر نمكهاي محلول در آب به مقدار 500ppm با شد مي توان با يك شستشوي محيط آن را بكار برد.
محيط كشت : طبقه بندي سيستمهاي كشت هيدروپونيك توسط دكتر جان لارسن انواع سيستمها غير آلي آلي مخلوط 1-ايستاده (معلق) گراول پيت موس پيت موس و پرليت 2-تكنيك فيلم غذايي ماسه پين بارك پرليت و پين بارك 3-آئروپونيك پرليت خاك اره پيت موس و پرليت 4-هواكشت راك وول
ظروف كشت : در حال حاضر ظروفي كه يك گالن و يا دو گالن ناميده مي شوند بيشتر عموميت دارند. امروزه توليد كنندگان از يك كيسه پلاستيكي به عنوان محيط رشد استفاده مي كنند.
توجه : 1- براي همه ظروف رشد، عمق بايد 2/3 تا 2 برابر قطر سايه گياه در زماني كه به حداكثر رشد برسد در نظر گرفته شود.مثلا اگر سطح سايه گياهي 12 سانتي متر است عمق ظرف بايد بين 18 تا 24 سانتي متر باشد. 2- گيا هاني كه سايه بزرگتر و زمان رشد بيشتري دارند و گياهاني كه در كنار ظروف كشت هستند بايد عمق بيشتري داشته باشند.
محلول غذايي : مهمترين مسئله در كشت هيدروپونيك مديريت محلول غذايي آن است كه از اهميت بسيار زيادي برخوردار است.شما بايد خواص و آثار عناصر مختلف را بر رشد گياه بدانيد تا در صورت بروز عوارض كمبود يا ازدياد يك عنصر بتوانيد عنصر مورد نظر را شناسايي كنيد و آن را به محلول اضافه كنيد.
عناصر اصلي و مهم : 9 تا از 16 عنصر ضروري را جزو عناصر مهم طبقه بندي كرده اند: كربن، هيدروژن، اكسيژن، نيتروژن، فسفر، پتاسيم، كلسيم، منيزيم، و گوگرد
عناصر كم مصرف(ريز مغزها) گيا هان به طور قابل ملاحضه اي به غلظت كمي از ريز مغزها كه از عناصر اصلي هستند احتياج دارند.اين عناصر عبارتند از : بر، كلر، مس، آهن، منگنز، موليبدن، و روي
سيستمهاي كشت هيدروپونيك: در اينجا تعدادي از روشهاي كشت هيدروپونيك را نام مي بريم. شما مي توانيد بر اساس طرحي كه در ذهن خود داريد نيز اقدام به اين كار كنيد ولي اين روشها آزمايش شده است .
الف)سيستمهاي هيدروپونيكي خالص (واقعي) 1- سيستم ايستا محلول غذايي اين يك تكنيك قديمي هيدروپونيك است ولي هنوز براي مطالعات غذايي انواع مختلف گياهان بكار مي رود. براي اين روش مواد زير لازم است 1- محلول غذايي 2 – تلمبه هوا 3- شبكه اي از تارهاي ريشه اي مناسب تلمبه، هوا را دائما به داخل محلول پمپ مي كند.حباب هاي هوا هم اكسيژن محلول غذايي را فراهم مي كنند و هم محلول را به جريان در مي آورند.يك نوع ساده آن به نحوي است كه يك درپوش كه نور از آن عبور نكند را برداشته و يك سوراخ براي عبور ريشه در آن ايجاد مي كنيم و يك لوله هوا كه به پمپ متصل است را در ظرف كشت قرار مي دهيم محلول غذايي را در ظرف مي ريزم و درپوش را گذاشته و گياه را در آن قرار مي دهيم. در اين سيستم محلول غذايي هر 7 الي 14 روز يكبار عوض مي شود همچنين تلفات آب را بايد روزانه جبران كرد حجم محلول غذايي براي يك گياه (2 تا 4 گالن)9 تا 18 ليتر است 2- روش كلارك اين تكنيك براي مطالعه عناصر مورد نياز ذرت و سورگوم بكار رفته ولي روشهاي مديريت محلول غذايي آن را مي توان براي گياهان ديگر نيز بكار برد. در اين سيستم ريشه گياهان را به حالت ايستاده در محلول غذايي قرار مي دهند .كاهو و ديگر سبزيجات علفي رشد خوبي در اين سيستم دارند. 3- تكنيك فيلم غذايي مهمترين روش هيدروپونيك يك پيشرفت مهم در زمينه هيدرو پونيك در سال 1970 با ابداع تكنيك فيلم غذايي توسط آلن كوپر اتفاق افتاد از اين روش اغلب با عنوان NFT ياد مي شود. در اين روش ريشه گياهان به حالت معلق در يك آبشخور يا كانالي از محلول غذايي در يك سيستم بسته قرار مي گيرند و محلول غذايي در محيط گردش مي كند 4- آئروپونيك يك از تكنيك هاي خوش آتيه هيدروپونيك آئروپونيك است. در اين روش توزيع آب و عناصر ضروري به ريشه گياه توسط و سائل ريز كننده مثل مه پاش و ميست(يك نوع ريز كننده آب و محلول غذايي )انجام مي شود. مزيت اين روش تهويه مناسب ريشه ها است .در اين روش ريشه ها در هوا رشد مي كنند .اين روش به صورتي طراحي شده است كه امكان استفاده مناسب از آب و عناصر ضروري را فراهم مي كند . ريشه ها در اين روش بايد مرتبا در معرض ارسال محلول غذايي قرار گيرند.در اكثر سيستمهاي آئروپونيك در انتهاي ريشه ها يك مخزن كوچك آب قرار داده مي شود كه ريشه ها هميشه به آب دسترسي داشته با شند
ب)سيستمهاي جذر و مد (فروكش – جريان ) محلول غذايي از اين نوع سيستمهاي رشد هيدروپونيك ساليان سال استفاده مي كردند . هر چند كه امروزه آنها به صورت اقتصادي بكار نمي روند و بيشتر كاربرد خانگي و مشغوليتي دارند.تركيب اين ساختار عبارت است از يك محيط ريشه اي خنثي از قبيل گراول، ماسه و پوكه معدني و ظروف رشد كه حجم هاي يكساني از محلول غذايي در داخل آنها وجود دارد و لوله هاي تغذيه كننده و دريچه ها و پمپ هاي مورد نياز
ج)سيستمهاي قطره چكان، گلداني يا كيسه اي/آبشخور كانالي محلول غذايي اين سيستم رشد هيدروپونيك امروزه كاربرد معمول پيدا كرده است كه به صورت تجاري در كشت گياهان در يك محيط كيسه اي يا گلداني بكار مي رود در اين زمينه پرليت بيشترين كاربرد را دارد.در اطراف كيسه هاي بكار رفته سوراخهايي براي حركت پرليت ايجاد مي كنند همچنين براي اينكه به آب و محلول غذايي اضافي اجازه بدهند كه از محيط خارج شود و تهويه مناسب صورت بگيرد آب چكان هايي بر لبه كيسه ها قرار مي دهند .البته بعضا اصلاحاتي در اين سيستم براي تطبيق با محصولات مختلف بوجود آمده .براي مثال كيسه هاي عمودي آويزان براي كاهو و يا گياهاني كه در كناره كيسه ها قرار مي گيرند. براي مثال گياه توت فرنگي را در سوراخهاي كناره كيسه هاي پرليت قرار مي دهند و محلول غذايي از بالاي كيسه ها توسط قطره چكانهاي و يا آبشخور هاي نصب شده به طرف پايين سرازير مي شود
د)سيستم مستقيم قطره اي، محلول غذايي راك وول امروزه راك وول در مناطق مختلف جهان براي توليد گوجه فرنگي، خيار و فلفل كاربرد بيشتري دارد. راك وول از يك ماده خنثي كه از مخلوط سنگ هاي آتشفشاني است درست شده .اين سنگها را با سنگ آهك مخلوط كرده و تا دماي 1500 تا 2000 درجه سانتي گراد گداخته مي كنند الياف نرمي آزاد مي شود كه آنها را به هم مي پيچند.سپس آنها را به صورت صفحات فشرده در مي اورند وآنها را در داخل صفحات پشم سنگ قرار مي دهند. صفحات را به صورت يكنواخت بر روي يك سطح قرار مي دهند همچنين بايد راه هايي براي عبور جريان محلول غذايي و آب در نظر گرفته شود و محلول غذايي بوسيله قطره چكان توزيع مي شود.
تكنيك هاي كشت محيط كشت هيدروپونيك با يك محيط خارجي احاطه مي شود كه مي تواند گلدان يا كيسه نيز باشد. آب، شامل كودهاي افزودني با توجه به تقاضاي اتمسفري گياه بكار مي رود. در سيستم هايي كه گراول و ماسه در آن وجود دارد براي جمع آوري نمك هاي تجمع يافته احتياج به يك شستشو بوسيله آب است.